the LeanKata Vietnam

Điều khó khăn nhất là chọn lựa giữa làm “điều đúng” hay “điều dễ”

(sưu tầm, Harry Potter)

Khi vấn đề xảy ra, điều chúng ta thường gặp và dễ làm đó là “đổ lỗi”. Điều đúng nhưng khó làm hơn nhiều, đó chính là nhận lãnh trách nhiệm, đối diện với vấn đề và giải quyết vấn đề.

Blame = “đổ lỗi”; Accountability = “trách nhiệm”. Accountability không phải là những gì bạn nói, mà nó là những gì được thể hiện qua hành xử/ nỗ lực, ngay cả khi không có ai giám sát hay đánh giá.

Giới thiệu _ “Đổ lỗi” và “Trách nhiệm”

Đôi khi chúng ta gặp những tình huống như số liệu của bảng báo cáo kế toán bị thiếu sót, sẽ có những câu nói đại loại như “đây là lỗi của ai?”, hoặc khi các số liệu bán hàng bị sụt giảm, sẽ có chất vấn “họ chỉ nói thôi nhưng kết quả thì hãy xem lại!” Thường thì khi đó chúng ta sẽ cố tìm ra lỗi của người nào đó, và xem điều gì sai đã xảy ra. Khi đó, chúng ta sẽ có cảm giác rằng mình đã tìm ra vấn đề, và hiển nhiên giải pháp kế tiếp là loại bỏ những yếu tố gây rối hoặc nổi giận với ai đó. (và điều này được xem như là giải pháp).

Có một câu nói khác “Nơi nào chỉ có đổ lỗi, nơi đó sẽ không có học tập hay rút kinh nghiệm gì cả.” TẠI SAO? vì khi “đổ lỗi”, đầu óc sẽ bị đóng lại, khả năng tìm tòi, đặt câu hỏi hay lắng nghe sẽ bị ngừng lại, và kể cả việc mong muốn hiểu toàn bộ câu chuyện cũng bị chấm dứt. Trong môi trường “đổ lỗi”, người ta sẽ có khuynh hướng tự nhiên là che đậy những sai lỗi, và dấu chúng đi. Khi đó, họ sẽ tập trung vào việc chỉ trỏ vào người khác, tìm ra vật tế thần, lãng tránh trách nhiệm, và điều hiển nhiên là dòng thông tin (điều thực sự đã/ đang xảy ra) sẽ bị ngắt quãng. Điều kế tiếp có thể hình dung là quyết định tốt sẽ là điều không thể nếu chỉ dựa trên thông tin không đầy đủ hoặc sai lệch.

“Đổ lỗi” nó thực sự tốn kém.

“Đổ lỗi” – “Trách nhiệm” _ Có gì khác nhau?

Accountability nhận ra rằng mọi người đều có thể mắc lỗi và có thể không hoàn thành công việc như thoả thuận. Nhận thức điều này cho phép bạn nhìn thấy cơ hội học tập, tiếp tục nỗ lực, và thành công hơn trong tương lai. Accountability cho phép bạn hiểu hơn về thực tế, hiểu nguyên nhân ẩn tàng, học tập, có giải pháp tốt hơn.

Ngược lại, blame chỉ nhằm định vị lỗi ở đâu. Nó thường đi kèm quá trình chỉ trích, đào bới tiểu tiết, phán xét, làm người khác xấu hổ. Blaming thường làm cho vấn đề trở nên đơn giản một cách hình thức, kiểu như “Tôi biết vấn đề ở đâu, và Anh chính là vấn đề!” (thực sự vấn đề có thể phức tạp hơn nhiều). Trong tình huống này, các trao đổi chất vấn sẽ rất khó khăn, cơ hội để tìm ra nguyên nhân gốc trở nên phức tạp. Đổ lỗi sẽ gây nên tình trạng lo sợ (fear) và phá huỷ sự tin cậy nhau (trust).

“Đổ lỗi”, gây ra sự lo sợ (fear); càng sợ thì càng che dấu; càng che dấu thì càng gây đứt gãy dòng thông tin (bị thiếu/ lệch); điều này sẽ gây “hiểu biết bị hạn chế“; do đó khả năng giải quyết vấn đề càng giảm hiệu quả; Và vòng lặp lại tiếp tục, sai lỗi sẽ xảy ra nhiều hơn (có thể với người khác, lúc khác); Một tác động khác – Lo sợ (fear) gây tác động giảm chấp nhận rủi ro, khả năng sáng tạo, và sự can đảm sáng tạo.

Câu hỏi – Cần làm gì để giảm tình trạng “đổ lỗi” (blame), >>> chuyển dịch sang hướng “có trách nhiệm” (accountability).

Accountability cần có phân định trách nhiệm rõ ràng, trao đổi thông tin có trách nhiệm, cam kết của tổ chức/ lãnh đạo ủng hộ tính trách nhiệm (thay vì là đổ lỗi cho ai đó). Điều này cho phép mọi người sẵn lòng nói ra những trở ngại trong bối cảnh lớn hơn, đóng góp có ý nghĩa, và điều này thúc đẩy hành động có trách nhiệm.

Kết luận

Phát triển tính “trách nhiệm” (Accountability) có nhiều thử thách. Nó cần sự can đảm, sẵn sàng học hỏi, suy nghĩ và làm khác đi. Điều này có đáng không? Có. “Đổ lỗi” như viên kẹo ngọt – nó tạo ra sự xoa dịu tức thời và sau đó gây nghiện. Nó không có ích cho phát triển dài hạn, và gây ngăn cản các nhóm chức năng của tổ chức hoạt động hiệu quả. Ngược lại, tính trách nhiệm sẽ giúp duy trì sức khoẻ lành mạnh cho tổ chức.

(bài viết này có tham khảo nghiên cứu của Marilyn Paul, PhD., chuyên gia hành vi tổ chức)