the LeanKata Vietnam

(People and Respect for people)

“Respect others“, hay #respect for people, từ ngữ này chúng ta sẽ nghe nhắc nhiều trong các chuyên đề về people skills hay leadership, bất cứ nơi đâu có tồn tại mối quan hệ cùng với người khác.

Trong chương trình phát triển năng lực lãnh đạo (leading skill, hay Job Relations|TWI), một nền tảng quan trọng là Tôn trọng người khác như mỗi cá nhân (Respects people as each each individuals). Điều này đề cập đến “tôn trọng” sự khác biệt của mỗi cá nhân.

Tại sao? Mỗi người chúng ta có công việc, trách nhiệm, trình độ, các mối quan hệ, sở thích cá nhân, gia đình, sức khoẻ … . Những điều này hình thành góc nhìn, quan điểm của mỗi người không giống nhau. Những điều này làm cho chúng ta khác biệt.

Tất cả chúng ta đều khác biệt, mỗi người có thế giới quan khác nhau, trong cùng bối cảnh sự việc nhưng cách chúng ta nhìn-thấy, ngầm định, và cảm nhận, phán xét … là khác nhau. Tất cả những điều này diễn ra trong đầu. Truyền thông, giao tiếp trao đổi thông tin để chia sẻ thông tin, để hiểu quan điểm của nhau … là điều quan trọng.

Tôn trọng là tiền đề để tạo dựng các mối quan hệ với con người. Bạn tôn trọng người khác, người khác tôn trọng bạn. Nhờ đó, giao tiếp sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều. Ngược lại, nếu thiếu sự tôn trọng nhau, giao tiếp sẽ khó khăn phức tạp hơn nhiều.

Tôn trọng nghĩa là bạn có trách nhiệm làm rõ ý nghĩa công việc của họ, làm cho họ trở nên có giá trị và có ý nghĩa. (Ms. Nguyệt)

Tôn trọng” có nghĩa là gì? Tôn trọng có nghĩa là bạn tôn trọng vai trò, nhiệm vụ, công việc, khả năng và tiềm năng của họ (không phải do cấp bậc, chức vụ), chấp nhận họ là một cá nhân, họ là chính họ, họ khác biệt với bạn, cho dù bạn thích hay không thích họ. Chấp nhận cũng có nghĩa là bạn tôn trọng cảm xúc cá nhân của họ, tôn trọng cách họ nhìn nhận sự việc, cho dù bạn đồng ý hay không đồng ý, một cách công bằng.

Điều này giúp ích gì cho bạn? Chắc chắn nó sẽ giúp bạn khả năng quan tâm đến người khác, bạn có tâm thế cởi mở để lắng nghe họ, hiểu quan điểm của họ, những trở ngại họ đang vấp phải, những ý kiến phản biện được chia sẻ. Với bối cảnh giao tiếp đó, sự kết nối sẽ được thiết lập, truyền thông sẽ trở nên dễ dàng, các đối thoại có ý nghĩa. Nhờ đó, sự tin cậy, hợp tác, phản hồi sẽ xuất hiện.

Nếu không, bạn sẽ gặp những khó khăn nào? Giao tiếp sẽ trở nên khó khăn, có chiều phát nhưng không có chiều nhận, kênh truyền thông bị đứt gãy. Nguyên nhân vì sao? Mỗi chúng ta đều luôn dễ rơi vào bẫy phán-xét đúng sai (mà chuẩn phán xét là những ngầm định rằng ai cũng giống bạn, suy nghĩ và hành xử như bạn mong muốn?!), và gây cho bạn những cảm xúc kích động, không lắng nghe tốt, nhận định tình huống chủ quan, bỏ sót những điều quan trọng. Và … vội vàng kết luận. Với bối cảnh đó, người đối diện sẽ rơi vào trạng thái phản kháng tự-vệ, kết nối bị gián đoạn, và sẽ dẫn đến những tranh cãi đúng sai, các mâu thuẫn xúc cảm sẽ được kích hoạt.

Những trở ngại cần lưu ý trong quá trình học và rèn luyện “tôn-trọng-người-khác”? Bạn có thể ngồi xuống, suy ngẫm, liệt kê những ngầm định trong đầu mình, những “chuẩn mực” thường xuất hiện trong đầu bạn, gây kích hoạt cảm xúc (như giận dữ, lo sợ), những gì hay dẫn bạn vào bẫy phán-xét.

Vài ví dụ thường gặp như cấp trên thường ngầm-định rằng mình nhiều kinh nghiệm hơn, mình quan trọng hơn, người khác phải hành xử giống như điều mình muốn, người khác phải hiểu ý mình, nhân viên phải làm việc tận tâm, nhân viên phải tuân thủ những qui định, họ phải hoàn thành nhiệm vụ, họ phải hợp tác, họ không được mắc sai lỗi… Bạn sẽ nhận ra rằng biết bao lần mình thất vọng với những điều này. Những “muốn” này nó diễn ra trong đầu bạn và gây ra những cảm xúc chen ngang như tức giận, thất vọng, lo lắng,… trong các tương tác/ giao tiếp hàng ngày. Và điều này nó diễn ra thầm lặng vi tế đến mức ngay cả chính người trong cuộc cũng không nhận ra.

Con người và tiềm năng ẩn tàng. Càng làm việc nhiều với nhân viên các cấp bậc, từ công nhân, vận hành, giám sát… Điều tôi học được rằng mỗi người họ đều có khả năng và tiềm năng (tiềm năng = những khả năng tiềm tàng chưa được sử dụng). Hầu hết họ đều có khả năng quan sát, hiểu biết, học tập và tích luỹ kinh nghiệm về công việc, thiết bị, sản phẩm … Thế mạnh vốn có của họ là họ làm việc trong môi trường đó, họ có nhiều giờ hàng ngày quan sát những gì xảy ra xung quanh họ, họ biết nhiều điều và có nhiều ý tưởng hay ho. Họ tích luỹ sự hiểu biết và những xử lý những trở ngại thường ngày theo cách hợp lý của họ (?!) Điều đáng tiếc là cấp quản lý thường “bỏ qua” phần tiềm năng này, hoặc lờ đi, hoặc vì quá bận rộn. Chúng ta mặc định cho rằng họ chỉ cần làm đúng phần công việc lập đi lập lại nhàm chán mỗi ngày.

Học và phát triển khả năng này ra sao? Thực hành, thực hành cùng với ý thức, sự tập trung vào người đối diện, nhạy cảm nhận biết cảm xúc trong chính bạn khi phán-xét hay định kiến của bạn nổi lên. Chỉ cần nhận biết và nhắc nhở chính mình về sự tôn trọng, bạn sẽ quay trở lại với sự tập trung vào người đối diện, và kho tiềm năng của họ.